05 Geschiedenis: Behandeling

Auteur Sjoerd van der Wal

Minderen  Tactus 2013-2014

Hoofdstuk 5 van 7

De kortdurende behandeling en de deeltijdbehandeling zijn onderdelen van het behandelaanbod van Tactus. Wat maakte ze relevant en waarom werden ze geïntroduceerd? En hoe zit het met de online behandeling; heeft deze definitief een plek in het zorglandschap gevonden?

Kortdurende behandeling

De kortdurende behandeling werd in 1984 geïntroduceerd. De behandeling was een antwoord op de langdurige behandelingen van die tijd. “De gedragstherapie was in opkomst; dit gedachtengoed was de basis van de Kortdurende Behandeling”, legt Henk Sieben uit. Sieben was behandelaar in het Johannes Wierhuis in de tijd dat de Kortdurende Behandeling werd geïntroduceerd.

De therapeutische gemeenschap was destijds de maat der dingen; behandelingen duurden minstens een jaar en vaak langer. Sieben: “Onderzoek liet echter zien dat het beste behandelresultaat al na drie maanden werd gerealiseerd. Waarom dan niet de behandelduur inkorten tot drie maanden?” En daarmee was de kortdurende behandeling geboren. De introductie was niet direct een revolutie, maar het idee was wel nieuw voor die tijd.

De behandeling kende een gestructureerd programma. Doelstelling was het zelfstandig leren oplossen van problemen. “Het gaat om leren, ervaren en experimenteren om uiteindelijk zelf om te gaan met de mogelijke dagelijkse problemen. Zonder daarbij drank of drugs te gebruiken.”

De behandeling was niet voor iedereen weggelegd. “De geschiedenis van gebruik mocht niet te lang zijn en het sociaal systeem moest redelijk op orde zijn. De cliënten die hier niet aan voldeden, werden alsnog doorverwezen naar de therapeutische gemeenschap.”

De kortdurende behandeling verwierf die jaren haar eigen, specifieke plek binnen de verslavingszorg. Het voorzag in aanbod voor een type cliënt dat tot dusver nodeloos lang in een behandelsetting werd gedwongen. Het gestructureerde aanbod zoals het destijds zien we in de huidige tijd terug in het aanbod in zorgpaden.

Deeltijdbehandeling

De deeltijdbehandeling deed in 1987 haar intrede bij Tactus. De behandeling vulde het gat tussen het klinische en ambulante aanbod. 

Ten tijde de introductie van de deeltijdbehandeling was motivatie het nieuwe toverwoord binnen de verslavingszorg. “Men ging er ten onrechte van uit dat herstel vooral een motivatiekwestie was. Het besef dat herstel van verslaving een weg van vallen en opstaan was, kwam toen pas. Cliënten waren mensen die, ondanks hun goede bedoelingen, wel eens een terugval hadden”, aldus Ans Spexgoor die ten tijde van de introductie van de deeltijdbehandeling sociotherapeut op de Kortdurende behandeling (diagnostiekafdeling) was. Ruud Rutten, destijds hoofd van de afdeling, en Geert Peeters die als behandelcoördinator werd aangenomen waren eveneens drijvende krachten achter de introductie van de deeltijdbehandeling.

De klinische praktijk van toen was dat veel cliënten met het dichtdoen van de deur van de kliniek niet sterk genoeg waren om het zelf te redden; het geleerde in de praktijk te brengen. “Het programma in de kliniek werd wel geconsumeerd, maar bood onvoldoende houvast voor de periode na de behandeling. In de deeltijdbehandeling werd die lijn naar buiten al direct gelegd. Cliënten konden in de praktijk toepassen wat ze hadden geleerd.”

De nieuwe behandeling moest even op gang komen. “De instroom was niet direct optimaal. Vooral voor de verwijzers was deze nieuwe manier van behandelen erg wennen. Terwijl het voor de cliënten een echte verrijking was; ze hoefden niet te worden opgenomen, maar konden wel intensief werken aan hun verslaving”, verduidelijkt Spexgoor.

Voor sommige behandelaren waren er wel vraagtekens bij deze nieuwe behandeling. Spexgoor: “Want als verslaving zo erg was, konden deze mensen dan gewoon thuis werken aan hun herstel? Zou een deeltijdbehandeling dan wel voldoende resultaat opleveren?”

De andere kant van het verhaal was de mogelijkheid om het thuisfront intensiever te betrekken bij de behandeling. Voor Spexgoor was de deeltijdbehandeling dan ook een historisch keerpunt. “Het was de eerste keer dat  de leefwereld van de cliënt en de toch redelijk intensieve behandeling elkaar  zo dicht raakten. We bewogen naar die leefwereld toe en konden daardoor een betere aansluiting vinden. En eigenlijk zitten we nog steeds in datzelfde proces van aansluiten; het gedachtengoed van de huidige WMO is daar op gebaseerd. Deze ingezette lijn wordt in de tijd  voortgezet met vallen en opstaan, ook in de verslavingszorg.”

Online behandelen

Alcoholdebaas.nl

De online behandelingen van Verslavingdebaas.nl zijn al bijna 10 jaar vernieuwend. Sinds kort is het ook mogelijk om face-to-face en online behandelen te mengen.

Al in 1982 verschenen de eerste vormen van echte online therapie in de vorm van zelfhulpgroepen, nog voordat internet overal verkrijgbaar was. Nederland is voorloper op het gebied van online behandelingen en van alle aanbieders was Tactus één van de eerste die internetbehandeling aanbood. In 2002 werd er een start gemaakt met het ontwikkelen van een alcoholinternetbehandeling. Met de introductie van de online behandelingen werd gepoogd mensen tot behandeling te verleiden. “We zijn destijds gestart met de online behandeling omdat we merkten dat er behoefte was. Dat gekoppeld aan vasthoudendheid en geloof in het product maakt dat de online behandeling is gegroeid tot wat het nu is”, aldus Marloes Postel die onderzoek doet naar de behandeling.

Anoniem, in eigen tijd en wanneer de cliënt maar wil; het zijn de grote voordelen van een online behandeling. “Met de internetbehandeling worden bepaalde groepen eerder bereikt. Een cliënt hoeft de deur niet uit, hoeft letterlijk geen stap te verzetten om hulpverlening te kunnen krijgen. De anonimiteit die het programma destijds bood, werkt nog eens extra drempelverlagend”, aldus Postel.

De online behandeling voor alcohol was de eerste, maar er volgden er meer. Nu, in 2014, zijn er ook online behandelingen voor cannabis, slaap- en kalmeringsmiddelen, gamen, eten en roken.

Een actuele ontwikkeling is de kruisbestuiving tussen online en face-to-face behandelen. Postel: “De behandeling Verslaving de Baas is voor online en face-to-face nu identiek. Dat houdt in dat een behandeling naar eigen smaak kan worden ingericht. Daarmee geven we cliënten en hulpverleners nog meer mogelijkheden.” Bovendien wordt het patiëntendossier straks onderdeel van de behandeling waardoor de kans op fouten daalt; ook de administratie zal minder tijd vergen.

De behandeling blijft zich ook de komende tijd ontwikkelen. Zo wordt er momenteel uitgebreid getest met Cognitive Bias Modification training. Postel: “Dit is een vorm van online therapie die je brein traint om aangeleerde denkpatronen (biases, red.) te doorbreken. Door een computertraining leert de deelnemer zelf onbewust deze denkpatronen af. Je kunt het zien als een online-hersenspoeling met een goed doel.”

Een andere ontwikkeling is telemonitoring. “Je kunt dan denken aan polsbandjes die de hartslag en zweetproductie meten. Dit kunnen dan aanwijzingen voor craving zijn; de cliënt wordt vervolgens gewaarschuwd via de app om hier attent op te zijn.”

De ontwikkeling blijft doorgaan. Nieuwe inzichten worden toegevoegd aan de behandeling om zo de meest efficiënte en goede zorg te kunnen bieden aan cliënten.